Sint-Hubertus is de patroonheilige van de jagers: een edelman die volgens de legende tijdens de jacht een hert zag met een lichtend kruis tussen het gewei, en daarop zijn leven radicaal omgooide. Sta je op 3 november bij een hubertusmis tussen de jachthoorns en de honden, of vraag je je gewoon af waarom zijn naam op je zak hondenvoer staat? Dan vind je hier het hele verhaal achter Hubertus.
In de winkel in Uden merk ik elk najaar dat Hubertusdag leeft. Klanten vertellen over de mis in hun dorp, over het gezegende hubertusbrood voor de hond, of ze vragen naar het merk Hubertus dat wij voeren. Ik neem je mee langs de legende, de feestdag en de tradities in Nederland en België.
Inhoudsopgave
- Wie was Sint-Hubertus?
- De legende van het hert met het kruis
- Waarom is Hubertus de patroonheilige van de jagers?
- Hubertusdag: 3 november
- De hubertusmis in Nederland en België
- Hubertus in de jachtwereld van nu
- Veelgestelde vragen
- Conclusie
Wie was Sint-Hubertus?
Hubertus leefde rond het jaar 700 en kwam uit een adellijke familie. Hij groeide op aan het hof, en zoals dat hoorde voor een edelman van zijn stand was de jacht zijn grote passie. De overlevering schetst hem als een man die liever achter het wild aan zat dan in de kerk.
Na zijn bekering, waarover zo meer, koos hij voor het geestelijke leven. Hij werd uiteindelijk bisschop in het gebied rond Maastricht en Luik en stierf in 727. Zijn relieken kwamen later terecht in een klooster in de Ardennen, in het stadje dat tot vandaag Saint-Hubert heet. Dat plaatsje is nog altijd een bedevaartsoord voor jagers uit heel Europa.
De legende van het hert met het kruis
Het verhaal dat iedere jager kent, gaat zo. Hubertus was op jacht op een dag dat hij eigenlijk in de kerk hoorde te zitten, volgens de bekendste versie op Goede Vrijdag. Hij zette de achtervolging in op een groot hert. Toen het dier zich omdraaide, zag Hubertus tussen het gewei een lichtend kruis verschijnen.
Volgens de legende hoorde hij daarbij een stem die hem opriep zijn leven te beteren. Hubertus liet het hert lopen, keerde het hofleven de rug toe en bekeerde zich. Van fanatiek jager werd hij een man van de kerk.
Is het verhaal historisch waar? Dat weet niemand, en dat hoeft ook niet. De kracht zit in het beeld: een jager die oog in oog staat met het wild en beseft dat er iets groters is dan de buit. Dat hert met het stralende kruis is uitgegroeid tot een van de bekendste symbolen in de jachtwereld. Je komt het tegen op wapenschilden, verenigingslogo's en, jawel, op geborduurde hertenkoppen op jachtkleding.
Waarom is Hubertus de patroonheilige van de jagers?
Je zou denken: een man die stópte met jagen als beschermheilige van de jacht, dat is toch vreemd? Toch klopt het juist. Hubertus staat niet voor het schieten zelf, maar voor de omslag in hoe je naar het wild kijkt: met respect in plaats van als trofee.
Dat is precies wat wij tegenwoordig weidelijkheid noemen. Een weidelijk jager neemt geen onnodig risico op een slecht schot, gunt het wild rust in de schemering en schiet nooit meer dan het veld kan dragen. De legende van Hubertus is daar het oerverhaal van: de jacht is geen wedstrijd tegen de natuur, maar een verantwoordelijkheid ernaartoe.
Daarom werd Hubertus door de eeuwen heen de patroonheilige van jagers, en in bredere zin ook van de honden die met hen meewerken. Wie op Hubertusdag zijn hond laat zegenen, staat in een traditie van vele honderden jaren.
Hubertusdag: 3 november
Hubertusdag valt elk jaar op 3 november, de sterfdag van de heilige. De datum ligt niet toevallig mooi in het seizoen: begin november is het jachtseizoen in volle gang, de bladeren vallen en de dagen worden kort. Voor veel jagers markeert Hubertusdag het echte hart van het jachtjaar.
In landen om ons heen, met name in Duitsland, Frankrijk en België, is Hubertusdag een begrip. Denk aan feestelijke drijfjachten die met een hoornsignaal worden geopend, aan wildmaaltijden na afloop en aan missen speciaal voor jagers en hun honden. In Nederland is de dag bescheidener, maar hij wint de laatste jaren duidelijk aan populariteit. Steeds meer wildbeheereenheden en jachtverenigingen organiseren begin november iets rond Hubertus.
De hubertusmis in Nederland en België
De bekendste traditie is de hubertusmis: een kerkdienst ter ere van Sint-Hubertus, meestal op of rond 3 november. Wat zo'n mis bijzonder maakt, is de aankleding: de muziek komt niet van het orgel maar van jachthoornblazers, en dat klinkt in een kerk werkelijk indrukwekkend.
Vaste onderdelen die je bij veel hubertusmissen tegenkomt:
- Jachthoornmuziek: blazersgroepen begeleiden de dienst met traditionele jachtsignalen en hubertusmuziek.
- Zegening van dieren: honden, en op sommige plekken ook paarden, worden na de mis gezegend. In België zie je hele rijen jachthonden keurig voor de kerk staan.
- Hubertusbrood: gezegend brood dat wordt uitgedeeld aan de kerkgangers. Volgens de oude overlevering beschermde het mens en dier tegen hondsdolheid; tegenwoordig is het vooral een mooi gebruik. Veel baasjes geven hun hond thuis een stukje.
- Groene kleding: veel bezoekers komen in het jachtgroen of in tweed. Verplicht is het nergens, maar het hoort bij de sfeer. Een nette jas in gedekte kleuren misstaat nooit.
In de zuidelijke provincies, Brabant en Limburg voorop, vind je de meeste hubertusmissen van Nederland. In België is de traditie nog sterker, met Saint-Hubert in de Ardennen als middelpunt: daar wordt begin november groot uitgepakt rond de heilige. Check de agenda van je lokale wildbeheereenheid of parochie; de missen zitten vaak verrassend vol, dus kom op tijd.
Hubertus in de jachtwereld van nu
De naam Hubertus is in de jachtwereld nooit weggeweest. Jachtverenigingen, blazersgroepen en horecazaken dragen zijn naam, en ook fabrikanten van jachtartikelen noemden zich naar de patroonheilige. In de winkel voeren wij al jaren producten van het merk Hubertus, en dat is geen toeval: het is een naam die bij jagers direct vertrouwen wekt.
Het bekendst is Hubertus Gold, premium droogvoer dat speciaal is samengesteld met werkende honden in gedachten. Handig aan de lijn is dat er voor elke hond een logische variant bestaat:
| Variant | Voor welke hond |
|---|---|
| Hubertus Gold Junior | Pups en jonge honden in de groei |
| Hubertus Gold Adult | Volwassen honden, het dagelijkse basisvoer |
| Hubertus Gold Sensitive | Honden die gevoelig reageren op gewoon voer |
| Hubertus Gold Jacht Performance | Werkende jachthonden in het seizoen |
Draait je hond in november volle jachtdagen, dan vraagt dat meer van hem dan een rondje park. Daar is Hubertus Gold Jacht Performance op gemaakt, en voor onderweg zijn er de Jagd Energy snacks als tussendoortje tijdens het werk. Voor de meeste honden buiten het seizoen is Hubertus Gold Adult de logische basis.
Naast het voer maakt Hubertus ook praktische spullen voor jager en hond: een kofferbak ligbed en een achterbankbeschermer voor het vervoer van je natte hond na de drijfjacht, en zelfs een houten ree-fiep om reewild mee te lokken. En wil je op de hubertusmis subtiel kleur bekennen, dan is er de polo met geborduurde hertenkop: een knipoog naar het hert uit de legende.
Veelgestelde vragen
Wanneer is Hubertusdag?
Hubertusdag valt elk jaar op 3 november, de sterfdag van Sint-Hubertus in het jaar 727. Hubertusmissen worden op of rond die datum gehouden, vaak in het weekend het dichtst bij 3 november.
Waarom is Hubertus de patroonheilige van de jagers?
Volgens de legende zag Hubertus tijdens de jacht een hert met een lichtend kruis tussen het gewei en bekeerde hij zich daarop. Hij staat symbool voor respectvol, weidelijk jagen, en werd zo de beschermheilige van jagers en hun honden.
Wat is Hubertus Gold hondenvoer?
Hubertus Gold is een premium droogvoerlijn die naar de patroonheilige is vernoemd en populair is onder jachthondenbezitters. Er zijn varianten voor pups (Junior), volwassen honden (Adult), gevoelige honden (Sensitive) en werkende honden (Jacht Performance), plus Jagd Energy snacks voor onderweg.
Wat is een ree-fiep?
Een ree-fiep is een klein lokfluitje, vaak van hout, waarmee je het fiepgeluid van een reegeit nabootst om reewild te lokken. Hubertus maakt er een houten uitvoering van die al jaren een vaste waarde is onder reejagers.
Mag iedereen naar een hubertusmis?
Ja, hubertusmissen zijn openbaar. Je hoeft geen jager of kerkganger te zijn; veel bezoekers komen voor de jachthoornmuziek en de sfeer. Honden zijn bij de zegening uiteraard welkom, aangelijnd.
Lees ook
Conclusie
Wil je Hubertusdag dit jaar echt meemaken, zoek dan een hubertusmis bij jou in de buurt en ga erheen: de jachthoorns in een volle kerk vergeet je niet snel. Neem je hond mee voor de zegening en trek iets groens of tweeds aan; in onze collectie jassen vind je genoeg dat past bij de gelegenheid. En draait je hond deze maanden zelf volle jachtdagen, dan eert de lijn Hubertus Gold zijn naamgever op de praktische manier: Jacht Performance voor de werkende hond, Adult als dagelijkse basis. Zo breng je de patroonheilige van de jacht dit najaar zowel in de kerk als in het veld een groet.
